به گزارش خبرگزاری حوزه، حجتالاسلام والمسلمین محسن مهاجرنیا در نشست علمی «خردمندی در سیره نبوی(ص)» که به مناسبت میلاد باسعادت پیامبر اعظم(ص) و امام جعفر صادق(ع) با حضور جمعی از اساتید، فضلا ، اعضای مجمع هماهنگی پیروان امام و رهبری استان قم و اقشار مختلف مردم در دانشگاه طلوع مهر برگزار شد، اظهار کرد: موضوع خردمندی در سیره پیامبر(ص) بهویژه با توجه به شرایط امروز کشور و وضعیت بحرانی و جنگی حاکم بر منطقه، اهمیت ویژهای دارد.
عقلانیت در اندیشه دینی در برابر دین نیست
وی با اشاره به جایگاه عقل در منظومه معارف اسلامی افزود: در دنیای مدرن گاهی عقل و دین در برابر یکدیگر قرار داده میشوند و این تصور شکل میگیرد که انسان باید میان عقل و دین یکی را انتخاب کند، در حالی که در نگاه اسلامی، عقل و دین قابل تفکیک از یکدیگر نیستند.
حجتالاسلام والمسلمین مهاجرنیا تصریح کرد: در معارف اسلامی، عقل در برابر «جهل» قرار دارد، نه در برابر دین. بر اساس روایات، خداوند دو حجت برای انسان قرار داده است؛ حجت ظاهری که پیامبران هستند و حجت باطنی که عقل است و این دو در کنار یکدیگر زمینه هدایت و رشد انسان را فراهم میکنند.
رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی طلوع مهر با بیان اینکه عقل، ابزار شناخت و فهم انسان است، خاطرنشان کرد: انسان به وسیله عقل، خداوند، پیامبران، کتب آسمانی و بسیاری از حقایق و ارزشها را میشناسد و اگر این عقل با نور الهی و معنویت تقویت شود، میتواند به مرتبهای بالاتر از عقل علمی و متعارف دست یابد.
خردمندی در گفتار پیامبر(ص)
وی یکی از جلوههای مهم خردمندی پیامبر اکرم(ص) را در شیوه گفتوگو و تعامل ایشان با مردم دانست و گفت: پیامبر(ص) مأمور بود با مردم با حکمت، موعظه حسنه و جدال احسن سخن بگوید؛ یعنی شیوه گفتوگو را متناسب با مخاطب انتخاب میکرد.
حجتالاسلام والمسلمین مهاجرنیا افزود: پیامبر اکرم(ص) در شرایطی به رسالت مبعوث شد که جامعه گرفتار جهل، خشونت، تعصب و انحرافات گسترده بود، اما آن حضرت توانست با صبر، حکمت، اخلاق و عقلانیت، جامعه جاهلی را در مسیر توحید و اخلاق قرار دهد.
وی با اشاره به آیه شریفه «فَبِمَا رَحْمَةٍ مِنَ اللَّهِ لِنْتَ لَهُمْ وَلَوْ کُنْتَ فَظًّا غَلِیظَ الْقَلْبِ لَانْفَضُّوا مِنْ حَوْلِکَ» اظهار کرد: برخورد نرم و رحمتآمیز پیامبر(ص) موجب شد مردم پیرامون ایشان جمع شوند و این شیوه، نمونهای روشن از مدیریت عقلانی و اخلاقی جامعه است.
پیامبر(ص) در شرایط اختلاف، جامعه را به آرامش دعوت میکرد
استاد حوزه و دانشگاه در ادامه با اشاره به ماجرای بنیمصطلق و اختلاف میان یکی از مهاجران و انصار گفت: در جریان این حادثه، اختلافی کوچک نزدیک بود به یک درگیری گسترده میان مهاجران و انصار تبدیل شود، اما پیامبر اکرم(ص) بهجای دامن زدن به اختلاف، بر حفظ آرامش و جلوگیری از گسترش تنش تأکید کردند.
وی افزود: حتی زمانی که برخی افراد پیشنهاد برخورد شدید با عاملان اختلاف را مطرح کردند، پیامبر(ص) اجازه ندادند فضای جامعه ملتهب شود و با تدبیر، دستور حرکت کاروان را صادر کردند تا زمینه ادامه اختلاف از بین برود.
حجتالاسلام والمسلمین مهاجرنیا این رفتار پیامبر(ص) را الگویی برای شرایط امروز جامعه دانست و تصریح کرد: از سیره پیامبر(ص) میتوان آموخت که در شرایط بحرانی، جامعه بیش از هر چیز به وحدت، آرامش و انسجام نیاز دارد و نباید اختلافات را برجسته و به آنها دامن زد.
ضرورت حفظ وحدت در شرایط جنگی
وی با اشاره به شرایط کنونی کشور اظهار کرد: امروز که دشمنان کشور در تلاش هستند از شکافها و اختلافات داخلی بهرهبرداری کنند، حفظ وحدت و انسجام ملی یک ضرورت اساسی است.
رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی طلوع مهر تأکید کرد: نباید اجازه داد سخنان اختلافبرانگیز و حاشیهها جامعه را از مسائل اصلی دور کند؛ چرا که در شرایطی که کشور با تهدیدهای خارجی مواجه است، ایجاد اختلاف داخلی میتواند به تقویت جبهه دشمن منجر شود.
وی با اشاره به تأکیدات مقام معظم رهبری بر وحدت گفت: تأکید بر وحدت صرفاً یک توصیه اخلاقی نیست، بلکه در شرایط فعلی یک ضرورت و راهبرد اساسی برای حفظ منافع ملی و عبور از بحرانهاست.
پیامبر(ص) از خرافه برای تقویت دین استفاده نکرد
حجتالاسلام والمسلمین مهاجرنیا در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به ماجرای رحلت فرزند پیامبر اکرم(ص) بنام ابراهیم و همزمانی آن با خورشیدگرفتگی، اظهار کرد: برخی از مردم تصور کردند خورشیدگرفتگی به دلیل رحلت فرزند پیامبر(ص) اتفاق افتاده است، اما پیامبر(ص) صریحاً اعلام کردند که خورشید و ماه دو نشانه الهی هستند و گرفتگی آنها ارتباطی با مرگ یا زندگی هیچ فردی ندارد.
استاد حوزه و دانشگاه این رفتار را نمونهای روشن از عقلانیت دینی دانست و گفت: دین برای اثبات و تقویت خود به خرافات نیاز ندارد و پیامبر اکرم(ص) حتی در شرایطی که میتوانست از یک باور عامیانه به نفع خود استفاده کند، حقیقت را بیان کرد.
صبر راهبردی پیامبر(ص) در مکه
وی همچنین با اشاره به دوران ۱۳ ساله حضور پیامبر اکرم(ص) در مکه اظهار کرد: پیامبر(ص) در این دوران سختترین فشارها، آزارها و تهدیدها را تحمل کردند، اما این صبر به معنای انفعال نبود؛ بلکه صبر راهبردی و مبتنی بر آیندهنگری بود.
حجتالاسلام والمسلمین مهاجرنیا ادامه داد: پیامبر(ص) با نگاه به آینده اسلام و جامعه اسلامی، شرایط دشوار را تحمل کردند و برای عبور از مرحله مکه و گسترش پیام اسلام برنامهریزی داشتند.
تدریجی بودن اجرای احکام، نمونهای از عقلانیت مدیریتی
وی تدریجی بودن اجرای برخی احکام اسلامی را نیز نمونه دیگری از مدیریت عقلانی پیامبر(ص) دانست و گفت: در موضوع تحریم شراب، حکم نهایی بهصورت یکباره اجرا نشد، بلکه مراحل مختلفی از آگاهیبخشی و زمینهسازی طی شد تا جامعه به تدریج آمادگی پذیرش حکم نهایی را پیدا کند.
رئیس اندیشکده مطالعات انقلاب اسلامی طلوع مهر افزود: این روش نشان میدهد که در مدیریت اجتماعی، صرفاً بیان حکم کافی نیست؛ بلکه باید ظرفیت جامعه، شرایط فرهنگی و آمادگی مخاطبان نیز مورد توجه قرار گیرد.
صلح حدیبیه؛ نمونهای از استفاده هوشمندانه از فرصت
استاد حوزه و دانشگاه در ادامه، صلح حدیبیه را یکی از برجستهترین نمونههای عقلانیت و تدبیر پیامبر اکرم(ص) دانست و گفت: ظاهر این پیمان در ابتدا برای برخی مسلمانان نوعی عقبنشینی و ناکامی به نظر میرسید، اما پیامبر(ص) با نگاه راهبردی، از یک بنبست ظاهری برای طراحی آینده اسلام استفاده کردند.
وی تصریح کرد: پیامبر(ص) به جای ورود به جنگی که میتوانست خسارتهای سنگینی به مسلمانان وارد کند، مسیر مذاکره و صلح را انتخاب کردند و همین تدبیر، زمینهساز تحولات مهم بعدی و گسترش اسلام شد.
عفو عمومی مکه؛ جلوهای از حکمرانی اخلاقی
استاد حوزه و دانشگاه همچنین عفو عمومی پیامبر(ص) پس از فتح مکه را نمونهای برجسته از حکمرانی مبتنی بر اخلاق و عقلانیت عنوان کرد و گفت: پیامبر(ص) با وجود سالها آزار و دشمنی مشرکان، در هنگام پیروزی راه انتقام را انتخاب نکردند و عفو عمومی اعلام کردند.
وی افزود: البته عفو و گذشت نیز باید متناسب با شرایط و با حکمت صورت گیرد، اما سیره پیامبر(ص) نشان میدهد که در بسیاری از موقعیتها، گذشت میتواند آثار اجتماعی و سیاسی بسیار عمیقی داشته باشد.
عدالت حتی در برابر دشمن
حجتالاسلام والمسلمین مهاجرنیا در پایان با اشاره به برخورد پیامبر(ص) با پیمانشکنی بنیقریظه خاطرنشان کرد: یکی دیگر از جلوههای خردمندی در سیره نبوی، رعایت عدالت حتی در مواجهه با دشمن است.
وی تأکید کرد: سیره پیامبر اکرم(ص) مجموعهای از گفتار، رفتار، تصمیمها و واکنشهای ایشان در موقعیتهای مختلف است و اگر این سیره بهدرستی مطالعه شود، میتواند برای مدیریت جامعه، مواجهه با بحرانها، حفظ وحدت و تصمیمگیریهای سیاسی و اجتماعی امروز نیز الهامبخش باشد.
حجتالاسلام والمسلمین مهاجرنیا در پایان با گرامیداشت میلاد پیامبر اعظم(ص) و امام جعفر صادق(ع)، بر ضرورت بهرهگیری از عقلانیت، خردمندی، اخلاق، تدبیر و آیندهنگری در عرصههای مختلف اجتماعی و سیاسی تأکید کرد.
نظر شما